چرا امامان معصوم (ع)، از علم غیب استفاده نمی کردند؟
34 بازدید
نقش: نویسنده
وضعیت چاپ : چاپ شده
نحوه تهیه : فردی
زبان : فارسی
برای نشریه پرسمان نوشته شد، به یک پرسش چند دانشمند علوم اسلامی پاسخ داده اند و در اینجا به صورت گزیده به شکل مستند ذکر شده است. پرسمان - آذر 1380، پیش شماره 4 - چرا امامان از علم غیب استفاده نمی کردند چرا امامان معصوم (ع)، برای مقابله با مشکلات و تلخی ها، در زندگی عادی و معمولی خود از علم غیب بهره نمی گرفتند؟ برای مثال آیا امیر مؤمنان علی (ع) می دانست ابن ملجم نقشه ترور دارد؟ اگر جواب مثبت است، چرا او را زندانی نکرد؟ در این مقاله پاسخ های علامه طباطبایی و آیت الله جوادی آملی و آیت الله جعفر سبحانی به صورت خلاصه ذکر شده است. پرسش: چرا امامان معصوم (ع)، برای مقابله با مشکلات و تلخی ها، در زندگی معمولی خود از علم غیب بهره نمی گیرند; برای مثال آیا امیر مؤمنان علی (ع) می دانست ابن ملجم نقشه ترور دارد؟ اگر جواب مثبت است، چرا او را زندانی نکرد؟ ندا یاسری/رشته ریاضی کاربردی پاسخ: دانشمندان اسلام شناس بدین پرسش پاسخ های گونه گون داده اند . بخشی از این پاسخ ها به اختصار چنین است: علامه طباطبائی امام دو نوع علم دارد: عادی و غیبی . پیامبر (ص) و امام (ع) مانند دیگران انسانند و با استفاده از حواس ظاهری، تجربه و عقل با جهان خارج ارتباط برقرار می کنند . در این نوع علم، تکلیف وجود دارد و احکام الاهی (وجوب، حرمت، استحباب، کراهت و اباحه) به آن تعلق می گیرد . از سوی دیگر، امام در هر حالی و شرایطی به اذن الاهی به حقایق جهان هستی آگاهی دارد . این علم غیب شامل واقعیت های گذشته، حال و آینده می شود و امام بر همه چیز آگاه است . علم غیب، موهبتی الاهی است و خطا و تغییر در آن راه ندارد . در حقیقت علم امام، آگاهی بر قضای حتمی الاهی و «لوح محفوظ » (علم الله) است . در نتیجه، هیچ تکلیفی به متعلق این گونه علم تعلق نمی گیرد; زیرا تکلیف در جایی معنا دارد که انجام یا ترک چیزی در اختیار مکلف باشد . امر و نهی درباره قضای حتمی بیهوده و بی اثر است; زیرا اراده انسانی در آن تاثیر ندارد . بنابراین، برای مثال، امام حسین (ع) با آن که علم غیب داشت و می دانست سرانجام مسلم بن عقیل چه می شود، او را به نمایندگی از خود به کوفه فرستاد; زیرا این قضای حتمی خدا بود . (1) آیت الله جوادی آملی هر چند معصوم (ع) به اذن خدا از غیب با خبر است; اما علم غیب تکلیف نمی آورد . اگر علم از راه عادی به دست آمد و شرایط حجیت شرعی تمام شد، تکلیف آور است; ولی علم غیب از راه عادی به دست نمی آید و علم به قضا و قدر و لوح محفوظ است; پس امر و نهی و تکلیف به ارمغان نمی آورد . به این دلیل، وجود مبارک حضرت امیر (ع) - با آن که می داند چه شبی ضربت می خورد - به مسجد می رود; امام حسن مجتبی (ع) - با آن که می داند در کوزه چه خبر است - آب را می نوشد و امام حسین (ع) - با آن که می داند در عاشورا چه خواهد شد - به کربلا می رود . علم غیب امام (ع) مثل علمی است که فرشتگان دارند; ولی تکلیف به آن تعلق نمی گیرد . حکمت الاهی بر این تعلق گرفته است که معصومان (ع) نیز مانند انسان های دیگر آزموده شوند; در جبهه ها رنج تشنگی و گرسنگی و خستگی و . . . ببینند; زخمی شوند و به شهادت برسند . اگر بنابراین بود که ازعلم غیب بهره گیرند، هرگز شکست نمی خوردند . البته گاه برای حفظ و عزت دین از علم غیب هم استفاده می کنند; ولی اساس بر این است که در جریان امور ظاهری از علوم عادی بهره گیرند . (2) آیت الله جعفر سبحانی معصومان، رهبر و اسوه و الگوی مردمند; بنابراین باید طوری زندگی کنند که بشود آن ها را سرمشق قرار داد . اگر بنا بود پیامبر (ص) یا امام (ع) مشکلات خود را به وسیله اعجاز و علم غیب حل کند; دیگر چگونه می توانست سرمشق زندگی مردمان باشد و آنان را به صبر و بردباری و جهاد و . . . فراخواند؟ ! کسی که مسلح به سلاحی (علم غیب) است که دیگران ندارند و همیشه از آن سلاح برای پیروزی خود استفاده می کند، نمی تواند الگوی مناسبی برای مردم باشد; زیرا در غم و رنج و مصیبت و مشکل انسان های عادی شریک نیست . معصوم (ع)، برای آن که بتواند به شکل عملی به تبلیغ و دعوت پردازد، از راه و روش وعلوم عادی و حس و تجربه و عقل استفاده می کند و از علم غیب بهره نمی گیرد; مگر در موارد استثنایی آن هم برای حفظ دین و ایمان مردم و هدایت آن ها . جواب دیگری که در برخی از روایات هم بیان شده، آن است که علم امام (ع) اختیاری و ارادی است و فعلی نیست; یعنی امامان (ع) هر وقت بخواهند بدانند، خدای تعالی آن ها را آگاه می کند . پس در مواردی که در سؤال ذکر شده، امام معصوم (ع) به اختیار و اراده خود نخواسته است بداند . این امر به هیچ وجه نقص و اشکال نیست; زیرا هرگاه اراده کنند، بلافاصله علم غیب را به دست می آورند . بنابراین روایات، آگاهی پیامبر (ص) و امام (ع) مثل کسی است که نامه ای همراه داشته باشد، هرگاه بخواهد مضمون نامه را بداند، می تواند نامه را بگشاید; اما گاه به جهت مصلحتی - با آن که نامه را در دست دارد - آن را نمی خواند . طبیعی است مردم علم غیب ندارند و به هیچ وجه نمی توانند آن را به دست آورند; اما معصوم (ع) چنان کمال معنوی الاهی دارد که هرگاه اراده کند، خدای حکیم بلافاصله آنان را از سرچشمه علوم غیبی سیراب می سازد . (3) پی نوشت ها: 1) ر . ک: معنویت تشیع، علامه طباطبایی، ص 213- 225 .(مقاله درباره علم امام). 2) ر . ک: گزارش پرسش و پاسخ دانشجویان با حضور آیت الله جوادی آملی، تابستان 1380 . 3) ر . ک: آگاهی سوم; استاد جعفر سبحانی، ص 255- 270 .
آدرس اینترنتی