چرا معصومین (ع) که علم غیب داشتند به شهادت می رسیدند؟
67 بازدید
تاریخ ارائه : 9/5/2012 9:52:00 AM
موضوع: کلام

چرا امامان از علم غیب استفاده نمی کردند؟

چرا امامان معصوم (ع)، برای مقابله با مشکلات و تلخی ها، در زندگی معمولی خود از علم غیب بهره نمی گرفتند; برای مثال آیا امیر مؤمنان علی (ع) می دانست ابن ملجم نقشه ترور دارد؟ اگر جواب مثبت است، چرا او را زندانی نکرد؟

ندا یاسری/رشته ریاضی کربردی

دانشمندان اسلام شناس بدین پرسش پاسخ های گونه گون داده اند . بخشی از این پاسخ ها به اختصار چنین است:

علامه طباطبائی :

امام دو نوع علم دارد: عادی و غیبی . پیامبر (ص) و امام (ع) مانند دیگران انسانند و با استفاده از حواس ظاهری، تجربه و عقل با جهان خارج ارتباط برقرار می کنند . در این نوع علم، تکلیف وجود دارد و احکام الاهی (وجوب، حرمت، استحباب، کراهت و اباحه) به آن تعلق می گیرد .از سوی دیگر، امام در هر حالی و شرایطی به اذن الاهی به حقایق جهان هستی آگاهی دارد . این علم غیب شامل واقعیت های گذشته، حال و آینده می شود و امام بر همه چیز آگاه است . علم غیب، موهبتی الاهی است و خطا و تغییر در آن راه ندارد . در حقیقت علم امام، آگاهی بر قضای حتمی الاهی و «لوح محفوظ » (علم الله) است . در نتیجه، هیچ تکلیفی به متعلق این گونه علم تعلق نمی گیرد; زیرا تکلیف در جایی معنا دارد که انجام یا ترک چیزی در اختیار مکلف باشد . امر و نهی درباره قضای حتمی بیهوده و بی اثر است; زیرا اراده انسانی در آن تاثیر ندارد . بنابراین، برای مثال، امام حسین (ع) با آن که علم غیب داشت و می دانست سرانجام مسلم بن عقیل چه می شود، او را به نمایندگی از خود به کوفه فرستاد; زیرا این قضای حتمی خدا بود . (1)

آیت الله جوادی آملی :

هر چند معصوم (ع) به اذن خدا از غیب با خبر است; اما علم غیب تکلیف نمی آورد . اگر علم از راه عادی به دست آمد و شرایط حجیت شرعی تمام شد، تکلیف آور است; ولی علم غیب از راه عادی به دست نمی آید و علم به قضا و قدر و لوح محفوظ است; پس امر و نهی و تکلیف به ارمغان نمی آورد . به این دلیل، وجود مبارک حضرت امیر (ع) - با آن که می داند چه شبی ضربت می خورد - به مسجد می رود; امام حسن مجتبی (ع) - با آن که می داند در کوزه چه خبر است - آب را می نوشد و امام حسین (ع) - با آن که می داند در عاشورا چه خواهد شد - به کربلا می رود . علم غیب امام (ع) مثل علمی است که فرشتگان دارند; ولی تکلیف به آن تعلق نمی گیرد . حکمت الاهی بر این تعلق گرفته است که معصومان (ع) نیز مانند انسان های دیگر آزموده شوند; در جبهه ها رنج تشنگی و گرسنگی و خستگی و . . . ببینند; زخمی شوند و به شهادت برسند . اگر بنابراین بود که ازعلم غیب بهره گیرند، هرگز شکست نمی خوردند . البته گاه برای حفظ و عزت دین از علم غیب هم استفاده می کنند; ولی اساس بر این است که در جریان امور ظاهری از علوم عادی بهره گیرند .(2)

آیت الله جعفر سبحانی :

معصومان، رهبر و اسوه و الگوی مردمند; بنابراین باید طوری زندگی کنند که بشود آن ها را سرمشق قرار داد . اگر بنا بود پیامبر (ص) یا امام (ع) مشکلات خود را به وسیله اعجاز و علم غیب حل کند; دیگر چگونه می توانست سرمشق زندگی مردمان باشد و آنان را به صبر و بردباری و جهاد و . . . فراخواند؟ ! کسی که مسلح به سلاحی (علم غیب) است که دیگران ندارند و همیشه از آن سلاح برای پیروزی خود استفاده می کند، نمی تواند الگوی مناسبی برای مردم باشد; زیرا در غم و رنج و مصیبت و مشکل انسان های عادی شریک نیست . معصوم (ع)، برای آن که بتواند به شکل عملی به تبلیغ و دعوت پردازد، از راه و روش وعلوم عادی و حس و تجربه و عقل استفاده می کند و از علم غیب بهره نمی گیرد; مگر در موارد استثنایی آن هم برای حفظ دین و ایمان مردم و هدایت آن ها .جواب دیگری که در برخی از روایات هم بیان شده، آن است که علم امام (ع) اختیاری و ارادی است و فعلی نیست; یعنی امامان (ع) هر وقت بخواهند بدانند، خدای تعالی آن ها را آگاه می کند . پس در مواردی که در سؤال ذکر شده، امام معصوم (ع) به اختیار و اراده خود نخواسته است بداند . این امر به هیچ وجه نقص و اشکال نیست; زیرا هرگاه اراده کنند، بلافاصله علم غیب را به دست می آورند . بنابراین روایات، آگاهی پیامبر (ص) و امام (ع) مثل کسی است که نامه ای همراه داشته باشد، هرگاه بخواهد مضمون نامه را بداند، می تواند نامه را بگشاید; اما گاه به جهت مصلحتی - با آن که نامه را در دست دارد - آن را نمی خواند . طبیعی است مردم علم غیب ندارند و به هیچ وجه نمی توانند آن را به دست آورند; اما معصوم (ع) چنان کمال معنوی الاهی دارد که هرگاه اراده کند، خدای حکیم بلافاصله آنان را از سرچشمه علوم غیبی سیراب می سازد . (3)

پی نوشت ها:

1) ر . ک: معنویت تشیع، علامه طباطبایی، ص 213- 225 .(مقاله درباره علم امام)

.2) ر . ک: گزارش پرسش و پاسخ دانشجویان با حضور آیت الله جوادی آملی، تابستان 1380

.3) ر . ک: آگاهی سوم; استاد جعفر سبحانی، ص 255- 270 .

http://www.hawzah.net/fa/magart.html?MagazineID=4892&MagazineNumberID=4945&MagazineArticleID=41587